Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸması sonrasındaki iÅŸgal ve kışkırtmalar, gayrimüslim azınlıkların evvelce gizli olarak kurdukları cemiyetlerin ayrılıkçı faaliyetlerini yoÄŸunlaÅŸtırmalarına ve bu arada aynı amaçla yeni cemiyetler kurmalarına zemin hazırladı. Özellikle Yunanistan, Türkiye’nin içinde bulunduÄŸu durumu tarihsel hedefi olan Megali Ä°dea’yı (Büyük Ä°deal) gerçekleÅŸtirmek için fırsat olarak gördüğünden bu faaliyetleri örgütleme ve yönlendirme görevini üstlenmiÅŸti.Rum

azınlığın kurduÄŸu cemiyetlerin en önemlisi Mavri Mira Cemiyeti idi Ä°stanbul Rum Patrikhanesinde Patrik Vekili Droteos’un baÅŸkanlığında kurulan bu cemiyet, doÄŸrudan Yunan baÅŸbakanı Venizelos’tan direktif almaktaydı. Büyük bir maddî güce sahip olan cemiyetin elindeki altın miktarı o günkü Yunan hükümetinin sahip olduÄŸu altın miktarından daha fazlaydı.

Mavri Mira Cemiyeti Megali Ä°dea’nın gerçekleÅŸmesini saÄŸlamak için gerekli faaliyetleri yürütmek için kurulmuÅŸtu. Cemiyet bu amaçla Osmanlı vilayetleri dahilinde çeteler kurmayı ve yönetmeyi, miting ve diÄŸer propaganda faaliyetlerinde bulunmayı üstlenmiÅŸti. Yunan Kızılhaçı ile resmi muhacirin komisyonu da bu cemiyete baÄŸlıydı. Ä°stanbul Patrikhanesi ve Yunan KonsolosluÄŸu silah ve cephane deposu haline getirilmiÅŸ, kiliseler ibadet yerinden çok askeri ambarlar ÅŸekline dönüştürülmüştü. Ermeni PatriÄŸi Zaven Efendi’yi de satın alan Mavri Mira Cemiyeti Rum okullarındaki izci örgütlerini de yönetmekteydi.

Pontus Rum Cemiyeti, ilk defa 1904 yılında Merzifon Amerikan Koleji’nde gizli olarak kurulmuÅŸtu. 1908 yılında Samsun’da Müdafaa-i MeÅŸrute, daha sonra Mukaddes Anadolu Rum cemiyetlerinin kurulmasıyla Pontus teÅŸkilatı geniÅŸletilmiÅŸ, Batum’dan Ä°nebolu’ya kadar olan bölgede bir çok ÅŸube açılmıştı. Pontus Rum Cemiyeti 1909 yılında atina’daki Küçük Asya (Asya-yı SuÄŸra) Cemiyeti’nin emri altına girmiÅŸ, ertesi yıl Pontus adlı bir risale yayınlayarak çalışamalarını daha da yoÄŸunlaÅŸtırmıştı. Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus iÅŸgal döneminin himaye ettiÄŸi bu faaliyetler ateÅŸkes sonrasında bu kez Yunanistan’ın güdümünde yeniden hız kazanmıştı. Cemiyetin amacı Batum’dan Sinop’a kadar uzanan Karadeniz sahillerinde baÅŸkenti Trabzon veya Samsun olan bir Karadeniz Rum Cumhuriyeti kurmaktı. Bu amaçla Ä°stanbul’da Pontus adıyla bir gazete çıkarmaya baÅŸlamış, Orta ve DoÄŸu Karadeniz bölgesinde Rum azınlığın yaÅŸadığı yörelerde silahlı çeteler oluÅŸturmuÅŸtu.

DiÄŸer taraftan aynı amaç doÄŸrultusunda siyasî faaliyetlerde bulunmak üzere Avrupa’ya heyetler göndermekteydi. Pontusçu Rumlar bir taraftan da Ermenilerle asıl sahiplerini unutmuÅŸ göründükleri Trabzon’u paylaÅŸamamak yüzünden rekabet halinde bulunuyorlardı. Bu cemiyetin iç yüzü 16 Åžubat 1921′de Merzifon Amerikan Koleji’ne yapılan ani bir baskın sonucunda ortaya çıkarıldı. Ayrıca kolejin Amerikalı yönetiminin ele geçen evrakında, Ä°slam ve Osmanlı devleti Hristiyanlığın en büyük engeli ve düşmanı olarak gösterilmekte, Rum ve Ermeni çocuklarını din ve devlet düşmanı olarak eÄŸitirken amaçları anlaşılmasın diye bir kaç müslüman çocuÄŸa yaptıkları yardımı büyük günah saydıkları ve bunun için Hazreti Ä°sa’dan af diledikleri belirtilmekteydi.

Rum azınlık tarafından kurulmuÅŸ diÄŸer bir cemiyet Ä°stanbul’da Galata’da Minevra Hanı’nda Rum Muhacirleri Merkez Komisyonu açık adıyla faaliyet gösteren, gerçekte Etnik-i Eterya’nın kolu olarak çalışan Kordos cemiyetiydi. Cemiyet, orta ve doÄŸu Karadeniz bölgesinde Rum nüfusu artırmak için göçmenler ve bu arada göçmen adı altında silahlı Pontus çetelerini yönetecek Yunanlı subay ve ajanlar göndermekteydi.